İstanbul'un Tarihi Garları Tekrar Hayata Dönüyor
Haydarpaşa ve Sirkeci Gar'ları, Kültür ve Turizm Bakanlığı ile TCDD işbirliğiyle restore ediliyor.
Kültür ve Turizm Bakanlığı ile Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları ortasında 15 Ağustos 2024'te imzalanan protokol kapsamında başlatılan çalışmalarla İstanbul'un iki ikonik tren garı yine hayat buluyor.
İstanbul'un tarihi belleğinde değerli yere sahip olan Haydarpaşa ve Sirkeci Gar alanları yalnızca mimari olarak değil, kültürel ve toplumsal miras olarak da bütüncül bir yaklaşımla korunarak kente kazandırılıyor.
Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, Haydarpaşa Tren Garı'nda gerçekleştirilen projelerin lansman programında yaptığı konuşmada, Haydarpaşa ve Sirkeci Gar alanlarına yönelik kapsamlı çalışmaları son derece titiz ve hassas süreç içerisinde yürüttüklerini söyledi.
Rumeli ile Anadolu- Bağdat Demiryolları kapsamında inşa edilen bu iki büyük gar yapısının tarihin değerli simgeleri ortasında yer aldığına işaret eden Ersoy, şu bilgileri verdi:
"Bunlar bize emanet edilmiş iki muazzam kültür varlığı. Bu türlü pahalandırıyor, işimizi bu farkındalıkla yürütüyoruz. Gayemiz, yalnızca kelam konusu yapıları değil, kentimizin endüstriyel mirasını oluşturan bu alanları bir bütün olarak koruma etmektir. Yani bu proje her şeyden evvel demir yolu nakliyeciliği sürerken, bu iki tarihi yapıyı bütüncül müdafaa çalışmasıyla geleceğe taşımaktır. Bu öncelik doğrultusunda da müzecilik, kütüphanecilik ve kültür-sanat faaliyetleriyle kentin iki tarihi kalbini tekrar hayata döndürme, en fonksiyonel halde ömrün içine dahil etme ülküsüdür."
"Haydarpaşa, farklı yaş ve ilgi kümelerine hitap eden aktiflik merkezi olacak"
Bakan Ersoy, Sultan II. Abdülhamid Han'ın mirası olan garların, devrinin benzerine az rastlanan muazzam mimari uygulamasıyla yapıldığını aktararak, "Haydarpaşa, dolgu bir alanda ahşap kazıklar üzerinde inşa edilmiş olup, zarafet ve estetiğin istisnai örneği olarak yükselmiştir. Lakin çalışmalara başladığımız vakit gördük ki durum epeyce farklıydı. Klasik Osmanlı üslubu ile neo klasik stilin buluştuğu bu süper yapı, yaşanan şanssız yangına kadar göz kamaştırmaya devam etti." dedi.
İstanbul-Bağdat Demiryolu çizgisinin başlangıç noktası olarak hizmete giren Haydarpaşa'nın vakitle hem yük hem de yolcu nakliyatının kalbi olduğunu belirten Ersoy, Haydarpaşa Garı'nın dolgu bir alana 110 yılı aşkın mühlet evvel inşa edildiğini söyledi.
Ersoy, binanın güçlendirilmesi hedefiyle da vaktinde ahşap kazıklar kullanıldığına değinerek, şunları anlattı:
"Proje çizimlerinden anladığımız kadarıyla Haydarpaşa Gar binası, 1000 kadar ahşap kazık üzerine inşa edilmiş. Alanda birinci yaptığımız işlerden biri, jeoradarla taban etüdü oldu. O çalışma sonrasında 1000'e yakın ahşap kazıktan sırf 200 adedinin günümüze ulaşabildiğini gördük. Bu nedenle birinci olarak günümüz teknolojisiyle alanın yer güçlendirme çalışmalarını yaptık. Bu özel yapıyı ve gar alanını yeni kimlikle, kültür ve sanatın kalbi olarak hayata dahil edeceğiz. Bunu yaparken de nakliyat hizmetlerinin sürmesini sağlayacağız. Burası stantlardan açık hava aktifliklerine kadar farklı yaş ve ilgi kümelerine hitap eden bir aktiflik merkezi olacak. Yaptığımız iş, hem tarihi ve kültürel mirası koruyarak medeniyetimizin payitahtı olan İstanbul'un köklerini ve kimliğini koruma etmek hem de kentimize, onun çağdaş kimliğine bedel katacak, insanımızın sosyokültürel hayatını zenginleştirecek çağdaş bir kamusal alan kazandırmaktır."
"Haydarpaşa, nefes alan bir yer halini alacak"
Haydarpaşa'daki çalışmalarda Körler Kenti'nin ortaya çıktığını bildiren Ersoy, "Ortaya çıkan arkeolojik buluntularla birlikte bu bölgeyi bir arkeopark olarak düzenlemekteyiz. Böylelikle endüstriyel ve kültürel mirasımızın yüzyıllar öncesine giden izlerini ziyaretçilerle direkt buluşturabileceğiz. Bu keşifler vesilesiyle kelam konusu alan içerisinde bir de arkeoloji müzesi projesini hayata geçireceğiz ki bu sayede Anadolu Yakası'nda uzun müddettir eksikliği duyulan bir muhtaçlığı da çok özel bir yapıtla karşılamış olacağız. Anadolu Yakası da bir arkeoloji müzesine sahip olacak." diye konuştu.
Ersoy, alanda inşa edecekleri performans sanatları merkezine dair ise şunları paylaştı:
"Avrupa yakasında Atatürk Kültür Merkezi ile kıymetli bir kültür sanat merkezini hayata geçirdik, Haydarpaşa'da da uzun yıllardır Anadolu Yakası'nın büyük eksiği olan kültür merkezi meselesini ortadan kaldıracağız. Ana gar binasında süper tarihi doku içerisinde İstanbullulara yakışan çağdaş bir kütüphaneyi hayata geçireceğiz. Çocuk ve bebek kütüphanesi, ihtisas kütüphanelerinin yanı sıra son teknolojiyle oluşturulacak Dijital Kütüphane de hizmet verecek. Tekrar bu bölgede Yazma Eserler Kurumu Başkanlığımıza bağlı bir şifahane yer alacak. Hasılı yaşanan yangın sonrasında sessizliğe gömülen bu tarihi alan, kütüphanesinden müzesine, yazma eser şifahanesinden arkeoparkına kadar yaşayan, nefes alan bir yer halini alacak."
"24 metre derinlikte yeri güçlendiriyoruz"
Sirkeci Garı'nın ise İstanbul'u Avrupa'ya bağlayan Rumeli Demiryolları'nın başlangıç noktası olduğuna dikkati çeken Bakan Ersoy, "İnşa edildiği 1890'lı yıllarda Batılılar tarafından 'Doğunun Kapısı' olarak anılırken, takvimler 1960'lı yılları gösterdiğinde bizim için 'Batıya Açılan Kapı' manasına gelmeye başladı. Şayet İstanbul'un kıtaları birleştiren kimliğini tek bir tarihi yapıyla simgelemek isterseniz, mimarlık ve ulaşım tarihi açısından eşsiz kıymetiyle Sirkeci Garı buna en uygun yapıdır. Esasen İstanbul'un silüetini göz önüne getirdiğimizde, Topkapı Sarayı ve İstanbul surlarının çabucak yanı başında konumlanan bu tarihi yapı, o silüetin vazgeçilmez bir öznesi olarak kendini göstermektedir." değerlendirmesini yaptı.
Ersoy, Sirkeci Garı'nın uzun yıllar dünyanın itibarlı tren seferlerinden Orient Ekspresi'nin son durağı olduğunu vurgulayarak, şöyle devam etti:
"(Sirkeci Garı) Avrupa'ya giden pek çok tren seferinin ise başlangıç noktasıydı. Devlet adamları, hükümdarlar, siyasetçiler, sanatkarlar, sportmenler ve bilim insanları bu tarihi yerde seyahatine başlamıştır. Tarihimizin dönüm noktalarının da şahididir. Balkan Savaşları sırasında cepheye giden Mehmetçikler buradan uğurlanmıştır. Göç hareketlerinde ise Sirkeci Garı gerek karşılama gerekse uğurlama noktası olarak toplumsal belleğimizde hem hasretin hem de vuslatın ismi olmuştur.
Çalışmalara Sirkeci özelinde baktığımızda da taban konusunda birebir görünümle karşılaştık. Haydarpaşa'dan daha eski bir bina olan Sirkeci Tren Garı yerinde de sıvılaşma olarak isimlendirilen ve zelzeleye karşı binayı adeta korunaksız hale getiren bir durum vardı. Bu nedenle motamot Kız Kulesi ve akabinde Haydarpaşa'da olduğu üzere bu alanda da evvel tabana odaklandık. Alan ve yerin yapısı münasebetiyle bu bölgede kazıklama çalışması yapmak çok mümkün değildi. Bu nedenle 24 metre derinlikte yeri güçlendiriyoruz. Sirkeci Tren Garı'nın kurulduğu alan binlerce yıllık tarihe sahip. Bu nedenle Sirkeci'nin altında yapılacak tüm çalışmalar uzman arkeologlar denetiminde ve kontrolünde yapılıyor."
Bakanlık olarak Haydarpaşa ve Sirkeci Gar alanlarına yönelik çalışmalarla geçmişe sahip çıktıklarını lisana getiren Bakan Ersoy, aynı zamanda geleceğe ilham verecek ömür alanları oluşturduklarını söyledi.
Bu projeler sayesinde yerlerin özünü ve özgünlüğünü kaybetmeden yarınlara ulaşmasını mümkün kıldıklarını belirten Ersoy, kültür ve sanat aracılığıyla kentin en kıymetli hafıza yerlerini, toplumsal hafızalarını güçlendirip canlı tuttuklarını kaydetti.
Ersoy, "Cumhurbaşkanımız Recep Tayyip Erdoğan'ın söylediği üzere Galata Kulesi'ni eski ihtişamlı günleriyle tekrar buluşturduk. Kız Kulesi'ni aslına sadık kalarak elden geçirdik. Değişimin bir sonraki adresi Haydarpaşa ve Sirkeci olacak. Haydarpaşa ve Sirkeci, İstanbul'un yeni kültür sanat adası olacak. Bir yandan nakliyat hizmetleri sürecek, bir yandan da yıllar uzunluğu kültür ve sanatın merkezi haline gelecek." sözlerini kullandı.